Een paar weken geleden was de Cat in the Hat nog gewoon een rood-wit gestreepte kinderboekfiguur. Nu gaan kinderen ’s avonds op hun fiets naar hem op zoek.
De Cat in the Hat is momenteel onderdeel van een TikToktrend waarbij de vriendelijke, ietwat irritante kat uit het boek van Dr. Seuss verandert in een nogal griezelig figuur. Op sociale media verschijnen filmpjes waarin hij ’s nachts door straten loopt, bij huizen staat of ergens in de buurt van een school rondhangt. Het bijzondere is: die filmpjes zien er juist niet superstrak uit. Ze zijn donker. Korrelig. Een beetje bibberig. Alsof iemand toevallig met zijn telefoon heeft gefilmd wat er voor zijn huis gebeurde. Of alsof een deurbelcamera de Cat net heeft gespot. En precies daardoor voelt het geloofwaardig. Maar de beelden zijn gemaakt met AI. Hartstikke nep, maar alles wat er inmiddels omheen gebeurt is echt. En daarom is het belangrijk om er meer over te weten.
De Cat in the Hat komt naar je toe
De trend is begonnen op sociale media met enge AI-video’s van de Cat in the Hat. Inmiddels worden er steeds vaker echte locaties, scholen en soms zelfs namen van personen in de video’s verwerkt. En dan wordt het ineens een stuk spannender. Want een enge kat die ergens in Amerika door een onbekende straat loopt? Tja, beetje creepy. Maar een enge kat die volgens TikTok vanavond om 21.00 uur bij het skatepark bij jou om de hoek staat? Dat wekt de interesse van veel kinderen. Hé, wacht even. Dat is hier.
Dat gebeurde onlangs in Amersfoort. Jongeren zagen berichten dat de Cat in the Hat daar zou rondlopen en hielden het account nauwlettend in de gaten. Er werd een locatie en een tijdstip genoemd. En vervolgens gingen zo’n twintig tot dertig jongeren daadwerkelijk op pad. Met fietsen, fatbikes en steps. Op zoek naar de Cat. De politie kwam uiteindelijk ter plaatse omdat er zoveel onrust was ontstaan. En daarmee zie je ineens iets belangrijks gebeuren: de video is nep. Maar wat er daarna gebeurt is echt. En zeker niet altijd onschuldig.
Ik vind het altijd dubbel om over dit soort trends te schrijven. Want hoe meer aandacht we eraan geven, hoe groter zo’n trend kan worden. Tegelijkertijd komen kinderen dit soort filmpjes gewoon tegen en wil je als ouder weten wat er speelt en hoe je ermee om kunt gaan. Daarom ga ik je hier niet vertellen waar je alle filmpjes kunt vinden of welke accounts je moet volgen. Dat is ook helemaal niet nodig. Het gaat uiteindelijk niet om de kat, maar om wat er gebeurt als iets online echt lijkt, spannend is en zich razendsnel verspreidt.
Waarom doen jongeren hieraan mee?
Dat is misschien wel de eerste vraag die we onszelf moeten stellen. Want voor ons als volwassenen kan het nogal onbegrijpelijk zijn. Je weet toch dat die kat niet bestaat? Waarom ga je dan op je fiets zitten om hem te zoeken? Maar eerlijk gezegd snap ik het ook wel. Het is spannend. Je vrienden zijn ermee bezig. Er gebeurt iets en je weet niet precies wat waar is. Er worden locaties genoemd. Misschien is het account vanavond weer actief. Wie zou erachter zitten? Het is eigenlijk een soort speurtocht. Een beetje eng, een beetje spannend maar vooral: samen met leeftijdsgenoten.
En dat is voor jongeren natuurlijk hartstikke aantrekkelijk. Je hoeft het niet eens echt te geloven om mee te doen. Je kunt prima denken: dit is waarschijnlijk nep, maar ik wil wel even kijken. Dat maakt deze trend ook zo interessant. Het gaat er niet alleen om of kinderen geloven wat ze online zien. Het gaat ook om kinderen die weten dat het waarschijnlijk nep is, maar toch meegaan in het verhaal. En ondertussen kunnen ze elkaar daarin opjutten. “Hij zou daar om negen uur zijn?” “Nee joh, kijk dan, dit account zegt dat hij bij ons op school komt.” “Zullen we gaan kijken?” En voor je het weet, ben je met z’n allen onderweg of maak je zelf ook zo’n filmpje.
Maar waarom ziet het er dan toch zo echt uit?
AI maakt het tegenwoordig kinderlijk eenvoudig om zo’n filmpje te maken. Je hoeft geen camera, acteur, kostuum of filmploeg te hebben. Je typt in wat je wilt zien en AI maakt er iets van. Een Cat in the Hat in een donkere straat? Prima. Een Cat in the Hat voor een bepaald huis? Zo geregeld. Een Cat in the Hat bij een school? Geen probleem. En je kunt er vervolgens nog een tekst bij zetten, een naam noemen of een locatie toevoegen. Dat maakt deze trend anders dan een ouderwetse ‘enge grap’. Bovendien zijn de beelden vaak expres niet mooi. Geen perfecte filmbeelden, maar juist korrelig en onduidelijk. Zoals een beveiligingscamera. Zoals een filmpje dat iemand stiekem heeft gemaakt. Zoals iets wat je eigenlijk niet had mogen zien. Ons brein denkt dan al snel: oh, dit is zeker ergens echt gefilmd. Terwijl juist dát onderdeel van de truc kan zijn.
Wat als het ineens heel dichtbij komt?
Stel je voor dat je kind op TikTok een filmpje ziet van de Cat in the Hat. Eerst denkt het: grappig. Dan ziet het een straat die het kent. Nog een filmpje. Nu wordt een school genoemd. En dan staat er ineens een naam bij. Misschien zelfs de naam van een klasgenoot. Dan verandert er iets. Want je kind kan best weten dat de Cat in the Hat niet bestaat. Maar dat betekent niet dat de situatie niet spannend of bedreigend kan voelen. Je hoofd kan zeggen: nep. Je buik kan ondertussen zeggen: maar wat als…? Dat is iets wat we als volwassenen soms nogal makkelijk vergeten of waar we gemakkelijk overheen stappen. We zeggen: “Ach joh, dat is nep.” En daarmee denken we het probleem opgelost te hebben. Maar als je kind bang is, is de angst niet ineens verdwenen omdat jij hebt uitgelegd hoe AI werkt. De video is nep, maar het gevoel is echt.
Van grapje naar grensoverschrijdend
En natuurlijk: een beetje griezelen is niet meteen een probleem. Kinderen vinden enge dingen vaak ook wel leuk. Volwassenen trouwens ook. Anders zouden er geen horrorfilms bestaan en zouden we niet met z’n allen vrijwillig naar achtbanen gaan om drie minuten lang te gillen. Dus een enge Cat in the Hat-video bekijken of er samen om lachen hoeft helemaal niet verkeerd te zijn. Het wordt anders als echte kinderen doelwit worden. Als er namen worden genoemd. Als er adressen of herkenbare huizen worden gebruikt. Als een kind wordt aangewezen als ‘volgend slachtoffer’. Of als jongeren elkaar zo opjutten dat ze daadwerkelijk bang worden of de straat op gaan.
In Veghel gebeurde dat bijvoorbeeld met een 13-jarig meisje. Er verschenen filmpjes waarin de Cat in the Hat bij haar huis te zien was en waarin zij als volgend slachtoffer werd genoemd. Ze werd daar zo bang van dat ze niet meer naar school durfde. Dan hebben we het niet meer over een grappige TikTok-trend. Dan hebben we het over intimidatie en bedreiging. En dat verschil tussen grappig en grensoverschrijdend is belangrijk om met kinderen te bespreken.
Want wanneer is iets nog een grap?
Dat is eigenlijk een heel mooie vraag om aan je kind te stellen.
“Wanneer vind jij dit grappig?” En: “Wanneer gaat het te ver?”
Want misschien vindt een kind het hilarisch als de Cat in the Hat ineens in een willekeurige straat staat. Maar waarschijnlijk voelt het heel anders als zijn eigen huis erbij staat. Of zijn eigen naam of die van zijn beste vriend. Dat helpt kinderen om even uit de rol van maker of kijker te stappen en na te denken over degene die aan de andere kant zit. Want online is dat soms best lastig. Je ziet een scherm, een filmpje, een account of een naam. Maar we vergeten soms dat er een mens aan de andere kant van dat scherm zit.
Hoe praat je hierover met je kind?
Je hoeft hier geen zwaar gesprek van te maken. Begin gewoon eens met:
“Heb jij die Cat in the Hat al voorbij zien komen?”
Vraag wat je kind ervan vindt. Wat is er leuk, spannend of eng aan? En vraag bijvoorbeeld:
“Denk jij dat dit echt is? Waarom wel of waarom niet?” Kijk eventueel samen naar een filmpje. Wat maakt dat het echt lijkt? Waarom worden juist echte straten, scholen of namen gebruikt? En waarom zou iemand zo’n filmpje maken? En misschien wel de belangrijkste: “Wat zou jij doen als jouw naam, school of huis ineens in zo’n filmpje staat?”
Zo maak je er geen preek van, maar een open gesprek. Je leert je kind niet alleen om te kijken of iets echt of nep is, maar ook om na te denken over waarom iets gemaakt wordt, wat je ermee doet en wat het met een ander kan doen.
Wat als je kind er echt bang van is?
Luister eerst. Niet wegwuiven, niet meteen zeggen dat het onzin is en ook niet direct de telefoon afpakken. Leg uit dat de beelden met AI zijn gemaakt en dus niet bewijzen dat de Cat in the Hat echt rondloopt. Maar neem het gevoel wel serieus.
“Ik snap dat je je onprettig voelt. Het filmpje is nep, maar je kunt er toch van schrikken”
Wordt je kind zelf genoemd of bedreigd, of worden persoonlijke gegevens gedeeld? Maak dan screenshots en bewaar de berichten. Rapporteer de content bij het platform en neem bij ernstige bedreigingen contact op met de politie. En vooral: zorg dat je kind weet dat het altijd bij jou terechtkan. Ook als het zelf iets heeft aangeklikt, gedeeld of gedaan waar het achteraf spijt van heeft.
Niet alles wat je aandacht trekt, verdient je aandacht
Als je merkt dat je kind steeds meer van dit soort enge filmpjes te zien krijgt en daar onrustig of angstig van wordt, is het verstandig om er niet eindeloos naar te blijven kijken. Je kunt accounts blokkeren en video’s rapporteren. Want sociale media kijken natuurlijk mee met wat jij interessant vindt. Dus als je vijf keer naar een enge Cat in the Hat-video kijkt omdat je wilt weten wat er gaat gebeuren, kan het algoritme daar heel ‘enthousiast’ van worden. Oh, jij vindt dit leuk? Hier heb je er nog twintig. Soms is de beste reactie daarom verrassend simpel: wegscrollen. Niet alles wat je aandacht trekt, verdient ook je aandacht. Deze trend laat ons opnieuw zien dat mediawijsheid en mediaopvoeding niet alleen gaat over de vraag: is dit echt of nep of over goed of slecht? Het gaat ook over de vragen: Waarom zie ik dit? Waarom wordt dit gemaakt? Wat gebeurt er als ik het deel? En wat doet mijn (online) gedrag met iemand anders?
Dus nogmaals: de Cat in the Hat is nep. Maar wat kinderen online zien, delen en meemaken kan wél echt effect hebben. Daarom is het belangrijk om er met je kind over te praten. Wat vind je grappig? Wanneer gaat een grap te ver? Wat doe je als iemand jouw naam, huis of school gebruikt? En wanneer besluit je: hier doe ik niet aan mee en dit deel ik niet? Kinderen mogen best griezelen, lachen en meegaan in een spannend verhaal. Maar ze mogen ook leren herkennen wanneer iets voor een ander niet meer grappig is.
Het Jeugdjournaal heeft er ook een mooi item over gemaakt: https://jeugdjournaal.nl/artikel/2632210-kinderen-over-cat-in-the-hat-filmpjes-ze-probeerden-mij-bang-te-maken
Wellicht vind je deze blogs ook interessant:
Kinderen groeien op met AI als gesprekspartner. Wat betekent dat voor ouders?
Geef een reactie