Misschien denk je bij het lezen van de titel: ‘Ja duh, wat een open deur’. Maar toch moet het gezegd. Want het valt me op dat steeds meer (zeer) jonge kinderen zich vermaken op platforms die niet voor hen bedoeld zijn. De meest gehoorde zijn Snapchat en Roblox en de leeftijd die in de nieuwsberichten steeds vaker genoemd wordt is zes(!) jaar. Dat baart mij zorgen, want het verschil tussen wat deze kinderen qua ontwikkeling kunnen, staat haaks op wat ze zouden moeten kunnen om deze platforms enigszins veilig te kunnen gebruiken.

Een kind van 6 zit midden in een fase waarin werkelijkheid en fantasie nog door elkaar lopen. Ze denken nog magisch en leren stap voor stap wat echt is en wat niet. Zo kan een kind van 6 bijvoorbeeld nog oprecht geloven in Sinterklaas en later vertellen dat Piet echt op het dak is geweest, omdat fantasie en werkelijkheid nog makkelijk met elkaar verweven zijn. Kinderen van 6 zijn bovendien net gestart in groep 3. Ze leren nog maar net lezen en schrijven en werken daar hard om de wereld om hen heen steeds iets beter te begrijpen. Tegelijkertijd zijn ze volop bezig met het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Ze leren net een beetje hoe vriendschappen werken, hoe je grenzen aangeeft, hoe je conflicten oplost en hoe je kunt inschatten of iemand te vertrouwen is.

Wat ze vaak nog niet goed kunnen:

• intenties van anderen doorzien;
• manipulatie herkennen;
• vooruitdenken in digitale interacties;
• de gevolgen overzien van wat ze delen of ontvangen.

En juist die vaardigheden zijn nodig in een omgeving als Snapchat. Daar wordt van kinderen verwacht dat zij sociale signalen interpreteren, de betrouwbaarheid van anderen inschatten, grenzen herkennen en online risico’s kunnen overzien. Dat zijn complexe vaardigheden die voor veel kinderen van deze leeftijd nog volop in ontwikkeling zijn. Die ontwikkeling staat letterlijk nog in de kinderschoenen.

Niet voor niets ligt de minimumleeftijd voor Snapchat op 13 jaar. Snapchat is een omgeving die snel en vluchtig is, waarin berichten verdwijnen en er voortdurend sociale prikkels zijn om te reageren, mee te doen en zichtbaar te zijn. Het vraagt van kinderen dat zij kunnen inschatten wat de bedoeling van anderen is, dat zij sociale signalen goed kunnen lezen en dat zij kunnen overzien wat de gevolgen zijn van wat zij delen of ontvangen. En precies die vaardigheden zijn nog onvoldoende ontwikkeld bij deze hele jonge kinderen. En dat maakt jonge kinderen juist extra kwetsbaar. Juist ook voor online grensoverschrijdend gedrag en seksueel misbruik. Risico’s die helaas reëel zijn, zo bleek uit het artikel van RTL Nieuws deze week.

Ik schrijf dit niet om ouders te veroordelen. Integendeel. Het is ook hartstikke lastig om keuzes te maken in een samenleving waarin digitale media overal aanwezig zijn, waarin kinderen elkaar al op jonge leeftijd beïnvloeden en waarin het steeds moeilijker wordt om weerstand te bieden aan de druk van ‘het is zo leuk’ en ‘iedereen zit erop’. Veel ouders zoeken hun weg. Sommigen missen betrouwbare, toegankelijke informatie of hebben zelf weinig digitale ervaring. Juist deze ouders mogen we niet uit het oog verliezen.

En precies daar ligt wat mij betreft een belangrijke taak voor ons als professionals. Niet alleen signaleren en waarschuwen, maar vooral ook ondersteunen:

• door begrijpelijke informatie te bieden over de ontwikkeling van jonge kinderen en de digitale wereld waarin zij opgroeien;
• door mee te denken over wat wél past bij de leeftijd en ontwikkelingsfase van jonge kinderen;
• door ouders concrete handvatten te geven voor het handelen en gesprek thuis;
• en door ouders te helpen het ongemak te verdragen dat soms hoort bij opvoeden en het stellen van grenzen.

Wanneer ‘iedereen doet het al’ de norm wordt, nemen gemak en groepsdruk al snel de overhand en komt een weloverwogen keuze op basis van betrouwbare informatie over wat een kind nodig heeft soms onder druk te staan. Jonge kinderen hebben vooral heel veel behoefte aan spelen, bewegen, echte vriendschappen, nabijheid van volwassenen en een geleidelijke kennismaking met de digitale wereld die past bij hun leeftijd. Ze willen erbij horen, contact maken en meedoen. Hun behoefte aan verbinding brengt ze in een omgeving die te snel, te ondoorzichtig en te volwassen is voor hun ontwikkelingsfase. En juist dat maakt ze zo kwetsbaar. Laten we samen zorgen dat de wereld waarin deze ukkies opgroeien, aansluit bij wie ze zijn en wat ze nodig hebben!

*Goed om te weten: veel van de vaardigheden die ik in dit artikel beschrijf, ontwikkelen zich stap voor stap en zijn óók bij kinderen van 10, 11 of 12 jaar nog niet volledig ontwikkeld. Ook zij zijn nog erg kwetsbaar op platforms als Snapchat en Roblox. Zeker in contact met onbekenden.